Zientzia Kaiera

Hurrengo astean, “Jakinduriek mundue erreko dau” Kike Amonarrizek aurkeztuko  bertsozientzia ikuskizuna:  🎤 Kike Amonarriz 🎵 Andoni Egaña eta Eli Pagola 🔬 Arantzazu Luzarraga, Jon Gardoki eta Xabier Arregi  https://f.mtr.cool/ni6z4k3g3s

Atmosferako ibaien eta itsasoko bero-boladen arteko harremana ez da beti berdina; urtaroaren eta eskualdearen arabera aldatu egiten da.

Egun bizi dugun berotze globalaren testuinguruan, ozeanoetako bero-boladak (MHW, ingelesezko sigletan) gero eta ohikoagoak, luzeagoak eta biziagoak bihurtu dira, eta ondorio larriak eragiten dituzte itsasoko eta kostaldeko ekosistemetan. zientziakaiera.eus/2026/10/28/i...

Ikertzaile talde batek zenbait astez milaka kilometroko tartean airearen tenperatura nabarmen igotzen duten ibai atmosferikoak identifikatu ditu. Bero-bolada horiek itsasoaren tenperatura handitzen dute. zientziakaiera.eus/2026/10/28/i...

Urtez urte, gero eta altuagoa da ozeanoen gainazaleko tenperatura. Fenomeno horren atzean eragile atmosferikoak daudela jakina bazen ere, airearen eta itsas gainazalaren arteko interakzio fisikoa ez zen oraindik erabat ulertzen. zientziakaiera.eus/2026/10/28/i...

Itsasoetako bero-boladak gidatzen dituzten ibai atmosferikoak. https://f.mtr.cool/yqhybpk6yu

Ikerketek erakutsi dute onddoek, nerbio sistemarik ez duten arren, GPCR errezeptoreen bidez nematodoen feromonak detekta ditzaketela, gure usaimen mekanismoaren antzera. https://f.mtr.cool/abufflvrjx

Auzitegi-zientzien esparruan akatsak garesti ordaintzen dira: errudunak libre gera daitezke eta errugabeak zigortu egin daitezke. https://zientziakaiera.eus/2025/11/04/zientzia-auzitegietan-vii-zientziak-huts-egiten-duenean/

700 zelula indibidualen mugimendua aztertuta, ikertzaileek erakutsi dute zelulen migratzea prozesu autoantolatu sistemiko batek gidatzen duela. https://f.mtr.cool/xovmxhvdjq

María Ángeles García-Ferreroren interes zientifikoak arlo hauetan zentratzen dira: deribatu partzialak (lokalak eta lokalak ez direnak), alderantzizko problemak, analisi geometrikoa, jariakinen mekanika eta fisika matematikoa.

Porlana edo altzairua ekoiztean negutegi-efektuko gas kantitate handiak igortzen dira. Hauek pilatzen eta deuseztatzen duten teknologiek arazoak izaten dituzte tenperatura altuetan jarduteko. https://f.mtr.cool/sifaeqpuea

Noraino iristen da indarrean dagoen araudia plataforma digitaletako gorroto-diskurtsoak mugatzeko orduan? Eta herritarrok zer egin dezakegu horiei aurre egiteko?  Azaroak 6an #ZientziarenErtzetik https://f.mtr.cool/t87xb1rcs3

Azido sialikoen eta Siglec hartzaileen arteko harremana ulertzeak ez du soilik argitzen minbiziak immunitate-sistema saihesteko erabiltzen duen mekanismoetako bat; mekanismo bera tumoreen aurka erabiltzeko aukera ere eskaintzen du

Zenbat eta Siglec hartzaile —zelula immuneen gainazalean dauden proteinak— gehiago makrofagoetan, orduan eta errazago lotzen dira haren azido sialikoak, eta orduan eta gehiago balaztatzen da erantzun immunea. 

Azido sialiko —glikanoen muturretan kokatu ohi diren azukre mota batzuk— minbizi-zelulak ezagutu eta ezabatzen dituzten zelula immuneen jarduera inhibitzen dute. Hau da, tumorea kamuflatu egiten da, eta errazago ihes egiten dio immunitate-sistemari. zientziakaiera.eus/2026/10/27/a...

Harrigarria dirudi, baina gure zelulen azala azukrez (glikanoz) estalita dago. Gure gorputzeko zelula bat mikroskopioz gertutik begiratuko bagenu, ile sorta batez inguratuta dagoela ikusiko genuke.

Azukrez mozorrotutako tumoreak. @brtaeus.bsky.social   eta @cicbiogune.bsky.social  https://f.mtr.cool/ifmdq1i9jr

Orain dela 3,2 milioi urte, gaur egungo Etiopian, zutik ibiltzen zen baina zuhaitzetara igotzen jarraitzen zuen arbaso bat bizi zen: Lucy, Australopithecus afarensis espeziekoa.

Korneak kanpoko mehatxuekiko hesi funtzioa betetzeko eta argia transmititzeko berebiziko garrantzia duenez, edozein kaltek zuzenean eragin dezake ikusmenaren kalitatean.

Artobeltzak gariak baino hobeto erantzuten die etorkizuneko klima-kondizioei. https://f.mtr.cool/swxycikmsd

Ikertzaileek erakutsi dute bigarren hizkuntzak ikastean zail egiten zaizkigun egitura sintaktikoen ikasketa-prozesua erraztu daitekeela. Horretarako, ezagunak diren hitzak erabili dituzte, hitz kognatuak.

Hidrogelen diseinuak orekaz jokatzea eskatzen du, gurutzaketa-metodo egokiaren eta aplikazioaren eskakizun espezifikoei lotutako propietateen artean. Honek, materialaren egokitzapen eta funtzionaltasun optimoa bermatzen du https://zientziakaiera.eus/2025/10/27/medikuntza-birsortzailerako-hidrogelak/

#EHUikerketa hau gailu berean ahalik eta droga gehien detektatzea helburu duen proiektu baten barruan dago.

Teknologia mikrofluidikoaren funtsa da laborategi batean eskala handiagoan egiten diren prozesuak miniaturizatzea edo sinplifikatzea, eta, hartara, lagina inola ere manipulatu behar ez izatea. https://f.mtr.cool/qa3tj1kkit

#EHUikerketa honek garatutako gailuak kostu txikiko sistema eramangarria da, begi hutsez ikusteko emaitza bat ematen du 10 bat minutuan, eta bide bat irekitzen du  drogak detektatzeko aurretiazko analisiak in situ egiteko.

Microfluidics Cluster EHU taldeak paperean oinarritutako gailu mikrofluidiko bat garatu du. Gailu horrek metodo azkarra, fidagarria eta erabilerraza eskaintzen du eskopolamina eta harekin lotutako konposatuak detektatzeko. https://f.mtr.cool/stvl5huie6

“Burundanga” 10 minutuan detektatzeko gailu berria. https://f.mtr.cool/nfq5nsszoc

Simulazio dinamikoaren gaitasuna funtsezko tresna gisa agertzen da energia-kontsumoa optimizatzeko eta energia-birgaitzeko estrategiak garatzeko, eraikinen iraunkortasuna eta epe luzeko eraginkortasuna sustatuz.

Energia-eraginkortasun ziurtagiria nahitaezkoa da higiezinak saldu eta alokatzeko, eta, kontzientziazio-tresna ere bada jabeentzat eta maizterrentzat. https://f.mtr.cool/wz5l9u5721

Europar Batasuneko energia-kontsumoaren % 40 eraikuntza-sektorean kontsumitzen denez, energia-eraginkortasuna hobetzeko beharra dago. Behar horren aurrean, Europako, Estatuko edota tokiko energia-araudiak bultzatzen dira. https://f.mtr.cool/7eho4xfqms

Eraikinen energia-jarrera modelatzeko simulazio dinamikoa. @ekaiaehu.bsky.social    rekin lankidetzan.  https://f.mtr.cool/9eh9jtbhgf

Teknologia kuantikoen bigarren iraultzaren atarian gaude: partikulen eta egoera kuantikoen ezaugarriak ezagutzeaz gain, horiek kontrolatzeko gaitasuna ere lortu da.

Mekanika kuantikoaren garapenak aplikazio teknologiko ugari ekarri ditu, hala nola mikroelektronika, erresonantzia magnetiko nuklearra eta laserrak. https://f.mtr.cool/olnaufmh3n

Javier Aizpuruak «Teknologia kuantikoa: zer da hori?» hitzaldi honetan azaltzen duen bezala, mekanika kuantikoak errotik aldatu zuen materiaren eta argiaren izaera ulertzeko modua. 

Teknologia kuantikoa: zer da hori? https://f.mtr.cool/8o6auh2ib6

Tentsoreak matematiketan eta zientzian erabiltzen dira ezkutuko egi geometrikoak ezagutzera emateko. Baina, zer dira?

Akrezioan, sateliteak planeta bat sortu ondoren “sobera” geratzen den materialaz sortzen dira. Planetak izarren inguruan sortzeko prozesuaren antzekoa da, baina, kasu horretan, planeta baten inguruan gertatzen da. 

Munduko arrozaren % 90a Asiako hego-ekialdean ekoizten da. 

Zientzialariek ikuspegi desberdinak dituzte: splitterrek diferentzia txiki oro espezie berritzat hartzen dute; lumperrek, berriz, dena espezie gutxi batzuetan biltzeko joera dute. 

Zalantzarik gabe, lanbide bokazionala da, eta pazientzia, esfortzua eta sakrifizioa konstante bat dira.

Nola berma dezakete erregulatzaileek algoritmoek finkatutako prezioak bidezkoak direla? Ohiko ikuspegiak ez du balio, kolusio esplizitu bat aurkitzea duelako oinarri.  https://f.mtr.cool/82ijbhok19

Ez luke zentzurik izango truke bidezko damurik gabeko algoritmoak debekatzea: denek algoritmo horietako bat erabiliko balute, prezioak izugarri jaitsiko lirateke.

Ikertzaileek frogatu dute beren mozkina optimizatzen duten algoritmo itxuraz onberek ere kontsumitzaileentzako ondorio kaltegarriak izan ditzaketela.

Azterlan berrietan azaldu denez, prezioak ezartzeko algoritmo sinpleenek ere gauzak garestitu ditzakete.

Algoritmoek prezioak nola igoarazi ditzaketen azaltzen duen jokoen teoria. https://f.mtr.cool/08cetsqp86

XX. mendean emakume aitzindari baten interesa piztu zuten araknidoek, eta Kaukaso europarrak araknidoei buruz ezkutatzen zituen hamaika misterio argitzen igaro zuen bizitza osoa. 

Tren arrunten dinamikan dauden arazo garrantzitsuenak ardatz muntatuen ezegonkortasun dinamikoa eta bogien bihurgunean inskribatzeko zailtasuna dira. 

Galaxien erdiguneetako zulo beltz erraldoiak berez ezingo lirateke fusionatu, baina fusionatzen dira. Iradokitzen dute soluzioa materia ilunaren ezohiko forma bat izan daitekeela.

Duela 66 milioi urte inguru gertatutakoa, 10 km baino gehiagoko diametroa zuen gorputz estralurtar bat egungo Mexikoko Golkoan erori zenean eta Lurraren historiako azken desagertze masibo handia eragin zuen.

#EHUikerketa batek metodologia bat garatu du zenbait molekula desimetrizatzeko eta asimetria molekular mota jakin bat lortzeko.