Post

#FLITSRECENSIE #387 H. Rosa: Leven in tijden van versnelling. Vert. H. Stegeman. Uitg. Boom, 155 blz. H. Rosa: Onbeschikbaarheid. Vert. H. Stegeman. Uitg. Boom, 155 blz. Het heeft altijd iets bevredigends wanneer je de gedachtenontwikkeling van een auteur van boek tot boek kunt volgen. Bij de

Frans-Amerikaanse filosoof René Girard is dat, vooral in zijn vroegste publicaties, zichtbaar het geval. En ook in de eerste boeken van de Duitse socioloog Hartmut Rosa die in het Nederlands verschenen zie je zich een duidelijke rode lijn aftekenen. Rosa begint bij de vraag gehoorde klacht dat het

leven voor veel mensen te snel verandert. Verandering, zo constateert hij, was altijd de motor van de moderniteit. Nu het niet meer zo duidelijk is of de toekomst inderdaad beter zal zijn dan het verleden, heeft die verandering echter haar motief verloren. Zij is een zelfstandige dynamiek geworden,

waardoor velen zich vervreemd en bedreigd voelen. Rosa’s analyse lijkt enigszins op die van zijn landgenoot Andreas Reckwitz, die eenzelfde problematiek ontwaart rond de ervaring van verlies (#Flitsrecensie #346). In zijn speciaal voor de Nederlandse editie geschreven nawoord van ‘Leven in tijden

van versnelling’ wijst Rosa op de ontworteling die mensen ervaren wanneer het leven hun niets meer ‘zegt’. Alles is beschikbaar, maar niets geeft ons bestaan nog betekenis. Dat dit probleem precies in die beschikbaarheid ligt, werkt Rosa uit in zijn daaropvolgende boek. Alleen wanneer zaken (een

gebruiksvoorwerp, een muziekstuk, zelfs een ander mens) zich nog minstens deels aan onze zeggenschap onttrekken, kunnen zij voor ons betekenis hebben, zo stelt hij vast. Zodra ze louter werken op ons bevel, verliezen ze hun diepte en dus ook hun zeggingskracht. Neem een robot die al onze seksuele

wensen vervult, zo schrijft hij. Binnen de kortste keren zal de verveling toeslaan. Dat is de ‘spleen’ die het huidige bestaan zo vaak (tot burn-out en depressie toe) kwelt. Dan is er geen resonantie meer tussen de wereld en de persoon, en staat die laatste alléén in een desolaat landschap waaruit

elke zin verdwenen is. Rosa heeft met deze observaties terecht een groot publiek bereikt, al zullen ze voor veel filosofen gesneden koek zijn. Op de vraag hoe de hedendaagse samenleving opnieuw op een dergelijke ‘resonantie’ gericht zou kunnen raken, komt er bij hem vooralsnog echter geen

overtuigend antwoord. Met de goede bedoelingen die hij aan het slot van ‘Onbeschikbaarheid’ formuleert, kom je er niet. Bovendien lijdt de samenleving inmiddels onder een ander soort onbeschikbaarheid. De techniek is zo ver gevorderd dat we ons verliezen in alles wat kán